TRG Blog Yazısı

Teknoloji Rejenerasyon Girişimi

Teknoloji Araştırma Geliştirme Yazılım Mühendislik Danışmanlık ve Ticaret Limited Şirketi

Dijital Ekosistemler için — Doğadan Referanslar

İş dünyası ekosistemlerini -hala- batı gelişmiş dünyasının bireycilik, rekabet, açgözlülük, değişime karşı direnç ve bunun gibi geleneksel paradigmaları ile yorumluyoruz.

Dijital Ekosistemler için — Doğadan Referanslar

İş dünyası ekosistemlerini -hala- batı gelişmiş dünyasının bireycilik, rekabet, açgözlülük, değişime karşı direnç ve bunun gibi geleneksel paradigmaları ile yorumluyoruz.

Peki, nedir ekosistem?

Aşağıdaki tanım İngiliz botanikçi Arthur Tansley tarafından 1930'larda ortaya atılmıştır.

“Yerelleşmiş canlı organizma topluluklarının birbirleriyle ve hava, su, mineral toprak ve diğer elementler ile etkileşime girdiği çevre. Bu organizmalar birbirlerini ve arazilerini etkiler; rekabet ederler ve iş birliği yaparlar, kaynakları paylaşırlar, yaratırlar, birlikte gelişirler ve kaçınılmaz olarak birlikte adapte oldukları dış aksaklıklara maruz kalırlar.”

Arthur Tansley

Dijital dünya bağlamında; iş ekosistemlerinin projeksiyonuna baktığımızda, hem iş birliği hem de rekabetin giderek üretken modelleri ile yeni değer yaratan farklı aktörlerin dinamik ve birlikte gelişen topluluklar olduğunu görürüz.

Ancak, doğada veya iş alanındaki ekosistemler, kendi içinde dinamik olarak optimize edilmesi gereken kompleks sistemlerdir. Ve en önemlisi öngörülemezlik ile karakterize edilir.

Sistem bilimciler bu öngörülemezlik ile örgütlenme prensibini “kaotik davranış” olarak adlandırırlar. Ekolojik açıdan, bir ekosisteme yapılan küçük bir değişiklik, zaman içinde öngörülemeyen olaylara neden olabilir [1].

Doğa ekosistem   karekteristiği olan kompleks sistemleri geleceği öngörerek (reaktif veya proaktif) kontrol edemezsiniz veya kolayca yönetemezsiniz. Ayrıca her türlü tahmin analiz araçları hata yapmaya çok açıktır. Çünkü günümüz dijital çağda veriler hız, hacim, değer, çeşitlilik ve tutarlılık açılarından sürekli değişime uğramakta ve hızla büyümektedir. Bu hıza ve değişime karşı öngörülemezlik kaçınılmazdır.

Diğer bir sorun ise geleceği tahmin üzerine çözümler üretmemizdir. Bu bize yanlış-pozitif (false-positive) yani doğru görünen çıktının aslında yanlış olma durumunu yansıtır. Bu durumda bugünün (geçici-sınırlı) çözümleri, yarının sorunları haline gelecektir.

“Gelecek hakkında bildiğimiz tek şey onun farklı (benzersiz) olacağıdır. Fakat belki de korktuğumuz şey onun aynı olacağıdır.” — Best Exotic Marigold Hotel (2011)  filminden alıntıdır.

Doğanın perspektifinden baktığımızda;

Doğanın ekosistemlerindeki paradoks, sistemin hem düzenli ve hem de kaotik yapıda olmasından kaynaklanır. Bu paradoks, geleceğin tahmin edilemeyeceği veya kontrol edemeyeceğinin temel sebebidir.

Kaos teorisinde, belirli koşullar altında düzenli desenlerin, rastgele düzensiz süreçlerden ortaya çıktığı görülebilir. Kaos teorisi doğanın sistemlerini anlamamıza yardımcı olur. Kompleks sistemler öngörülemezlik ve karmaşıklık ile karakterize edilir. Birçok yönden deterministik olmayan veya görünüşte rastgele bir şekilde davranırlar.

Geri bildirim, tüm kompleks sistemlerin merkezinde yer alan bir kavramdır. Geri bildirim, bir sistem içinde hem kendi kendine kontrol hem de kaos sağlar. Geri besleme döngüsü, bir değişkendeki değişimin, amplifikasyon (pozitif geri besleme) veya sönümleme (negatif geri besleme) ile sonuçlandığı bir mekanizmadır.

Doğanın sistemleri tahmin edilemez çünkü doğanın geri bildirim döngülerinin etkisi doğrusal değildir. Bu doğrusal olmayan ilişkiler, genellikle, etkilenen organizmanın dışındaki tahmin edilemez etkilerden kaynaklanan sistem geri besleme mekanizmalarından kaynaklanır.

Geri bildirim evrimde itici bir güçtür. 

Tabiatın doğal seçilim tarafından yönlendirilen değişen döngüsünde, türler yaşamakta oldukları değişen çevreye geri bildirim sistemleri yanıt verdikçe hayatta kalır veya başarısız olur [2].

İş perspektifinden baktığımızda;

Ortak değer paylaşımı ve üretim ekseninde daha sürdürülebilir yapılarla döngüsel bir ekonominin oluşması ile karşı karşıyayız. Dolayısı ile ekosistem ortakları ve paydaşları ile yeni bir değer yaratmak için sürdürülebilir yenilikçi iş modeli oluşturmada bütünsel bir yaklaşıma ihtiyaç var. Bu temelde çok partili organizasyonların yeni stratejilere ihtiyacı olacaktır.

Strateji süreci karmaşık bir olgudur. Sürdürülebilir yenilikçi iş modeli; malzeme ve enerji verimliliğini en üst düzeye çıkarmak, atıklardan değer yaratmak, yenilenebilir ve doğal süreçlerle mülkiyetten ziyade işlevsellik sunmak gibi temalarda düşünülebilir.

Sürdürülebilirlik  , sadece sera gazı emisyonları ya da enerji verimliliği / tasarrufunu göz önünde bulundurulmakla kalmayıp aynı zamanda şirkete, müşterilerine, topluma ve çevreye eş zamanlı olarak yarar sağlamak için kazan-kazan stratejileri geliştirmeyi gerektirir.

Daha dinamik ve öngörülemeyen durumlarla giderek daha fazla karşılaştıkça, kontrol edilemeyen ve karmaşık durumlardan ziyade ne zaman ve nasıl hazır olabileceğimiz konusunda daha ayrıntılı düşünmemiz gerekecektir.

Zengin biyoçeşitlilikte her öngörülemeyen düzensizlik farklı bir yanıt gerektirdiğinden, doğadaki ekosistemler; çeşitlilik ve bolluk üzerine kurulu esnek (dayanıklı) sistemlerdir. Bir çözüm başarısız olduğunda veya kötü performans gösterdiğinde, diğerleri telafi etmek için müdahil olurlar.

Bu aslında hayatta kalma motivasyonudur.

Uzun süre ayakta duran bir şirket yaratmak istiyorsanız, esinlenmek için kendi biyolojik bağışıklık sisteminizden daha iyisi yoktur. Şirketlerin kısalan ömrü hakkında şaşırtıcı istatistikler paylaşırken ve değişim geçirirken gelişen dayanıklı iş yerleri kurmak için yaşayan organizmalardan altı prensibi üst düzey yöneticilerin nasıl uyguladığını stratejist Martin Reeves ’den (TED konuşması) dinleyin.

[Kaynaklar]

[1] Re-Aligning with Nature: Ecological Thinking for Radical Transformation , 2016, Denise Kelly DeLuca

[2] Nature’s Patterns — Exploring Her Tangled Web , 2013, Bill Graham

[3] How to Build a Business That Lasts 100 Years  by Martin Reeves

Turgut Haspolat

20 Yıl BİT Sektör Deneyimi | 10 Yıl Uluslararası şirketlerde dijitalleşme, dijital teknolojiler mimari deneyimi | Semantik Teknolojiler, Ontoloji Mühendisliği AR-GE Deneyimi | Veri Merkezleri İş Sürekliliği Uygulamalı Deneyimi | Uluslararası seviyede “Dijital İnovasyon” alanında “Düşünce Lideri” ünvanı | Kurumsal Bilgi Yönetimi konusunda akademik çalışma

Yazar Hakkında
Blog Yazısını Paylaşın
YORUM GÖNDERİN
Blog Yazılar (22)
MESAJ GÖNDERİN

Merak ettiğiniz tüm konularda bize yazabilirsiniz! Size nasıl yardım edebiliriz?

veya iletişim sayfasına gidin
HATA! Tüm alanları doğru formatta girdiğinizden emin olun.
Gönderiniz iletildi. Teşekkür ederiz!