TRG Blog Yazısı

Teknoloji Rejenerasyon Girişimi

Teknoloji Araştırma Geliştirme Yazılım Mühendislik Danışmanlık ve Ticaret Limited Şirketi

Yeni Çağ Dijital Teknolojilerde Ekolojik Düşünce Yaklaşımı

Dijital yeniden yapılanma  (dönüşüm)  çağındayız ve bu yolda gerek üreticiler gerekse de tüketiciler en optimum çözümleri aramaktadır.

Yeni Çağ Dijital Teknolojilerde Ekolojik Düşünce Yaklaşımı

Dijital yeniden yapılanma  (dönüşüm)  çağındayız ve bu yolda gerek üreticiler gerekse de tüketiciler en optimum çözümleri aramaktadır.

Ancak dijital yeniden yapılanma yada en yaygın tabiri ile dijital dönüşüm   radikal olmak zorundadır. Bizler yavaş ve güvenli geçiş (dönüşüm) yapma konusunda iyiyiz. Fakat radikal dönüşüm, esnekliği ve inovasyonu gerekli kılan birlikte-yaratma sinerjisini katalize ederek bilinmeyeni ve tahmin edilemezliği benimsemeyi gerektirir.

İşte bu noktada sürdürülebilirlik   kavramını dikkate almak gerekiyor. Ancak biz sürdürülebilirliği, uyumsuz özellikler arasında arzu edilen bir denge olarak algılıyoruz. Her ne kadar daha verimli, daha yenilenebilir, daha geri dönüştürebilir ürünlere ve süreçlere odaklansak da yine de bunlar bireysel ölçütler, ikili seçimler ve sınırlı bir sistemin basitleştirilmiş ilişkileri olarak kalmaktadır.

Belki de öncelikle, doğanın milyarlarca yıldır test ettiği gerçek sürdürülebilirliğin ne olduğunu anlamamız gerekiyor. Doğada sürdürebilirlik, her zaman bir adaptasyon yolunun bulunduğu sürekli bir değişim döngüsünde olan -yani sürekli hem başlangıçlar hem de sonların olduğu- sarmal bir perspektif olabilir.

Doğada sarmal ilerleme döngüsünde, öncelikle çok küçük ama hızlı adımlar ile başlarsınız, siz hareket ettikçe sürekli öğrenme, ilerledikçe sürekli yararlanma, dönüşürken sürekli uyumüretim ve performans olarak bir evrimleşme gerçekleşir.

Bana göre halen doğadaki sarmal yolculuk perspektifinden çok uzaktayız. Ancak Blockchain gibi Dağıtık Defter Teknolojileri (DLT) ile bu perspektifi test etmeye başlıyoruz. Dijital teknolojiler   alanında küreselleştik ancak zihinsel olarak da gerekli diğer enstrümanları (kültür, birlik sinerjisi, sosyal etkenler vb.) bütünsel bir dijital ekosistem   içinde tasarlamalıyız.

Doğanın sürdürebilirlik perspektifinde oluşturduğu stratejiler ile yeniden bağlantı kurarak mevcut sürdürebilirlik insiyatiflerinin kısıtlamalarından kurtulmamız gerekmektedir.

Doğanın mükemmel bir biçimde yaptığı gibi; küçük hareketler bir sonraki büyük hareketleri kolaylaştırır, aslında bir öncekini yok ederek bir sonrakinin –ilerleme- hareketini tetikler. Bu nedenle, yeni fırsatlar, yeni sinerjiler biyolojik çeşitliliği ve sistem direncini artırarak ekosistem biçiminde radikal dönüşüm fırsatlarını yaratır.

Toplum ve gezegen için olumlu etki yaratacak ve gelecek vaat eden şirketlerin inşası için yeni bir sürdürülebilir esnek iş modeli tasarımına   doğru kendimizi zorlamalıyız. Doğa bize, doğal seleksiyon yoluyla zamanla test edilmiş verimli tasarımlar, materyaller, süreçler ve stratejilerden oluşan geniş ve büyük ölçüde keşfedilmemiş bir kütüphane sağlamaktadır. Bu paha biçilemez ar-ge’den faydalanarak uygulamalarımızı ve kültürümüzü, kendimizi ve organizasyonlarımızı doğa ile uyumlu bir şekilde yeniden inşa edebiliriz.

Bunun için radikal dönüşüm anlayışına, sarmal bir strateji perspektifinden inovatif esnek iş modellerine ihtiyacımız olacaktır.

Doğa & Dijital Ekosistemler (Kompleks & Karmaşık)

Çağımızda bilgi dijital ekosistemler için işletme para birimidir. Dağıtık ağlar (network) ise dijital ekosistemlere bilgi sağlayan kanallardır. Dijital ekosistemler bilgi akışı ve bilgi tüketimleri için aslında birer araçtır.

Yeni çağ dijital ekosistemleri karmaşık (complicated) sistemlerden kompleks (complex) sistemlere doğru evrilmektedir.

Mevcut sistemlerimiz karmaşık (complicated) olarak tanımlanır, ancak kompleks(complex) değildir. Karmaşık sistemler belirlenmiş rollere sahip ve önceden tanımlanmış kurallarla göre yönetilen çok sayıda bileşene sahiptir. Ancak, karmaşık (complicated) sistemlere bir lider (merkeziyetçilik) gereklidir.

Benim arabam, ancak benim (lider) komutlarımla değişen sürüş koşullarına tepki veren birçok bileşenden oluşmuş karmaşık bir sistem örneğidir. Tabiatın kompleks sistemleri liderlere ve önceden belirlenmiş kurallara sahip değildir veya bunlara ihtiyaç duymaz.

Doğadaki kaos gibi, kompleks sistemlerde öngörülemez bir şekilde ortaya çıkan önceden kestirilemez davranışlar söz konusudur. Bununla birlikte, kompleks sistemler; paradoksal olarak bireysel düzeyde kendi kendini örgütleme (self-organization) anlamına gelen, sistem seviyesinin davranışlarını tanımlayan kombine davranışların ve etkileşimlerin birleşimidir.

Hiyerarşik yapılarda kendi kendine örgütlenme, ortaya çıkan davranış (emergent behaviour) olarak adlandırılır. Kendi kendini organize eden bir sistem oluşturmak için sürekli bir bilgi alışverişi mekanizması gerektirir. Böylece, kendi kendini organize eden sistemler, dengesiz çalışan ve sistemin sınırları ile dışarıdan verilen sürekli bilgi ve hizmet akışına dayanan açık sistemlerdir.

Doğada, kompleks (eko) sistemin kendine has bir davranışı vardır. Bu davranış; her biri bağımsız olarak hareket eden, ancak her bireye en yakın komşularıyla olan ilişkiye nasıl karşılık verileceğini bilen ve aynı davranış kurallarını izleyen birçok bireyden oluşan bir ağdan (haberleşme) kaynaklanır.

Ademi Merkeziyet (Decentralization)

Çoğu bilgisayar veri tabanları ve ağları, güçlü bir merkezi hiyerarşi üzerine inşa edilmiştir. Merkezi sistemler, çoğu amaç için küçük çapta iyi çalışır. Ölçek büyüdükçe, dağıtık (merkezi olmayan) sistemler merkezi olanlardan daha iyi performans gösterir, ancak merkezi olmayan ağların yönetimi, beraberinde yeni zorlukları getirecektir.

Merkezi ağların ana sınırlamalarından biri bant genişliğidir. Tüm veriler merkezi noktalardan (sunucular) geçtiğinden, bunlar güçlü baskı altındadır. Sonuç olarak, milyonlarca kullanıcı için yeterli bant genişliği sağlamak, altyapı ve teknolojik becerilere büyük yatırımlar talep edecektir.

Yeni çağ dijital teknolojiler, tabiatın ekosistem yapısal ve işlevsel özelliklerinin çoğunu aslında referans alabilirler. Bu özelliklerden bazılarını; kendi kendini organize eden, kendi kendini iyileştiren, kendi kendini koruyan ve kendini optimize eden olarak özetleyebiliriz.

Doğanın Kompleks [Eko]Sistemlerde Problem Çözümü

Gözlem, hipotez, tahmin testi ve analizin temel süreçlerine dayanan ve sistem parçalarının toplamından başka bir şey olmadığına dair yaklaşımları benimseyen indirgemecilik (reductionism) ile kompleks sistemlere bir çare bulunamaz. Ayrıca, dijital bir ekosistem gibi kompleks bir sistemi, matematiksel modeller yaparak, mantığınızı kullanarak, yada ortak bir fikir birliği ile de tanımlayamayacağınıza inanıyorum.

Kompleks sistemlerde sadece sürekli bir iyileştirmeci ve uyumlamalı yaklaşım sürdürebiliriz. Dolayısıyla, yalnızca meydana gelme olasılığını, kesinlikten daha fazla kabul edebiliriz. Çözümü, doğanın eko sistemlerindeki gibi geri bildirim mekanizmaları içindeki bileşenler arasındaki neden ve sonuç ilişkilerinde aramalıyız.

Dijital eko [kompleks] sistemleri tasarlamak için, doğadaki doğrusal olmayan (non-linear) geri bildirimin fikirlerini anlamak zorundayız. Geri bildirim, tüm kompleks sistemler tarafından kontrol edilen bir kavramdır. Geri bildirim değerlendirmede itici bir güçtür. Dolayısıyla, etkili geribildirim mekanizmaları esnek, dayanıklı (resilience) ekosistemleri üretir.

Esneklik (dayanıklılık), bir sistemin değişken bir ortamda hayatta kalma ve devam etme yeteneğinin bir ölçüsüdür. Esneklik, büyük bir yıkım/kesintiden sonra sistemi geri yüklemek için birlikte çalışan birçok geri bildirim döngüsünün birleşiminden kaynaklanır. Dolayısıyla çeşitlilik, dış bozulmaları düzeltmeye hizmet eden bu geri bildirim döngülerinin zenginliğini üretir.

Doğada bir öz-benzerlik (self-similarity) fenomeni vardır. Doğada tüm nesneler fraktal olarak tanımladığımız yapılarda oluşur ve şekillenirler.

Söz konusu fenomen, dijital ekosistemlerde de özellikle güvenlik alanlarında ve kompleks network yapılarında kendi kendine örgütlenme, iyileştirme için referans alınabilir.

Turgut Haspolat

20 Yıl BİT Sektör Deneyimi | 10 Yıl Uluslararası şirketlerde dijitalleşme, dijital teknolojiler mimari deneyimi | Semantik Teknolojiler, Ontoloji Mühendisliği AR-GE Deneyimi | Veri Merkezleri İş Sürekliliği Uygulamalı Deneyimi | Uluslararası seviyede “Dijital İnovasyon” alanında “Düşünce Lideri” ünvanı | Kurumsal Bilgi Yönetimi konusunda akademik çalışma

Yazar Hakkında
Blog Yazısını Paylaşın
YORUM GÖNDERİN
Blog Yazılar (22)
MESAJ GÖNDERİN

Merak ettiğiniz tüm konularda bize yazabilirsiniz! Size nasıl yardım edebiliriz?

veya iletişim sayfasına gidin
HATA! Tüm alanları doğru formatta girdiğinizden emin olun.
Gönderiniz iletildi. Teşekkür ederiz!